Liên kết web

Đối tác

Thống kê truy cập

Đang Online: 3954

Trong tuần: 58048

Trong tháng: 414692

Tổng: 21127936

Giới thiệu - Tổng quan

Thứ Sáu (18/01/2008 | 07:00 GMT + 7)

Đô thị mới Thủ Thiêm và đời sống đô thị ở nửa cuối thế kỉ 21.

Bài tham luận này tập trung cho chủ đề tham góp ý tưởng về dự án xây dựng khu vực Quảng trường Trung tâm, Công viên bờ sông, Cầu đi bộ trên quan điểm thiết kế khu không gian mở công cộng. Từ góc độ của dân tộc học- đô thị hiện đại (urban Anthropology) và là một nhà sử học, tôi sẽ có những ý tưởng sau đây về phối cảnh văn hoá- lịch sử  của khu đô thị mới Thủ Thiêm, trong đó có chủ đề chính mà chúng ta đang bàn thảo.

Xây dựng một khu đô thị mới (new urban area) mà tầm sử dụng của khu đô thị ấy là ở nửa sau cuối thế kỷ XXI là một công việc không chỉ là của khoa học kiến trúc mà là của một khối kiến thức tổng hoà và liên ngành với nhiều khoa học đương đại chuyên nghiên cứu về đô thị. Đô thị thời hậu hiện đại (từ năm 1970 đến nay) không chủ trương xây dựng những “đô thị công thức”, “những đô thị sao chép” để tự gọi là đô thị hiện đại. Đô thị hiện đại phải kế thừa quan niệm đô thị thời hiện đại (trước và sau thế chiến thứ II) về chức năng thoả mãn các nhu cầu ở, ăn, đi lại, hồi phục sức khoẻ và giải trí. Ở thế kỷ XXI, đô thị còn phải thoả mãn các nhu cầu mới về tinh thần như xác định những truyền thống nhân văn bản địa, du lịch và giao tiếp nhân loại, sinh hoạt cộng đồng, thư giản cá nhân và gia đình trong một không gian sinh thái gần gũi với thiên nhiên. Những nhu cầu về ở, ăn, đi lại, hồi phục sức khoẻ, giải trí ở đô thị trong nửa cuối thế kỷ XX là rất khác hiện nay (nhà cao ốc có tầng thấp nhiều hơn, thành phố làng (village city), thành phố vườn (garden city) sẽ xuất hiện ở nhiều quốc gia tiên tiến, nhu cầu biệt thự gia tăng theo mức sống tăng trưởng cao về kinh tế cùng với  sự xuất hiện ngày càng đông số lượng gia đình trung lưu và giàu có, các thành phố đại học (city of universities) mà thị dân đa số là sinh viên ngày càng nhiều, phương tiện sử dụng năng lượng mặt trời và điện thay xăng cho ô tô, nhiều trụ sở ngân hàng, công ty hơn là xí nghiệp,nhà máy, các khu phố của công nghiệp không khói xuất hiện ….). Có thể nói, từ năm 2020 cho đến cuối thế kỷ XXI, đời sống đô thị (urban life) trên thế giới và ở Việt Nam sẽ vượt qúa tầm nhìn và tầm cảm nhận bình thường của chúng ta hiện nay. Xây dựng Khu đô thị mới Thủ Thiêm sẽ được chính thức sử dụng sau năm 2020 buộc chúng ta phải nghiên cứu sâu hơn những nhu cầu mới của thị dân và tính chất mới của các thành phố  thế kỷ XXI để thiết kế khu đô thị Thủ Thiêm hiện nay.

I . BA TRUYỀN THỐNG LỊCH SỬ CỦA TP.HỒ CHÍ MINH CẦN ĐƯỢC BIỂU HIỆN Ở KHÔNG GIAN CÔNG CỘNG ĐÔ THỊ MỚI THỦ  THIÊM.
Xét cho cùng, theo cách nhìn của cá nhân tôi, thành phố Hồ Chí Minh đã nổi lên 3 truyền thống lịch sử và văn hoá mang tính khác biệt về nhân văn so với cả nứơc.
Một là từ đầu thế kỷ XX, vốn đã có một điểm sáng chói so với các quốc gia Châu Á đương thời. Đó là truyền thống phát triển thương mại (comercial development tradition) từ khi được gọi là Hòn ngọc Viễn Đông. Hai là, từ năm 1945 cho đến năm 1975, thành phố là nơi bắt đầu và là điểm kết thúc thắng lợi của chiến tranh giải phóng dân tộc được mệnh danh là thành phố “Thành đồng”. Đó là truyền thống chống nô dịch (anti-enslavement tradition) và lệ thuộc với nước ngoài. Ba là, từ năm 1986 đến nay, thành phố luôn luôn đứng ở vị trí hàng đầu trong quá trình đổi mới. Ở đây đã mở ra những thực tiễn đổi mới đầu tiên tại nước ta và được xem là quê hương của khởi đầu đổi mới ở Việt Nam. Đó là truyền thống canh tân xã hội (social renovation tradition).

Trong quá trình hoà nhập quốc tế của thành phố Hồ Chí Minh từ nay đến cuối thế kỷ XXI, chúng ta phải đưa thương mại, tài chính, ngân hàng, du lịch và dịch vụ công, công nghệ cao lên địa vị Hòn Ngọc Viễn Đông của thế kỷ XXI mà Khu Đô thị mới Thủ Thiêm là một thực thể xây dựng, nơi giáo dục, thúc đẩy tâm lý hành động vì sự thịnh vượng chung của cả nước. Trên thương trường như ở chiến trường, người dân thành phố sẽ không ngừng phát huy truyền thống chống nô dịch và lệ thuộc nước ngoài để làm cho sức mạnh nội tại không trở thành yếu kém, bản sắc văn hoá bị xoá mờ, dẫn đến nguy cơ vọng ngoại lộng hành trong xã hội, ý thức dân tộc tan rã. Vì vậy, truyền thống chống nô dịch nước ngoài phải luôn luôn được hun đúc như một động lực trong hội nhập quốc tế. Truyền thống canh tân chính sách sẽ thúc đẩy quá trình dân chủ xã hội, động viên toàn dân cùng nhau sáng tạo cái mới để canh tân cái cũ, cái chậm trễ với tiến hoá của nhân loại trong thế kỷ XXI nhằm xây dựng một chính quyền đô thị thích họp với văn minh đô thị của thế kỷ này.

Ba truyền thống nói trên cần được thể hiện trong thiết kế của các công trình Quảng Trường, Công Viên và Cầu đi bộ. Muốn thực hiện thiết kế ta cần đặt tên cho từng công trình. Tên công trình giúp ta định hướng nội dung thiết kế và trình bày.

a) Quảng trường trung tâm mang tên “ Quảng Trường Hồ Chí Minh “. Nơi đây sẽ chọn những bức tranh lớn và điện tử hoá để ban đêm có thể suy tôn. Có thể trình bày một vài ảnh về Bác Hồ theo chủ đề Bác ra đi tìm đường cứu nước và ở nước ngoài (chiếc tàu thuỷ Bác ra đi, Bác ở Pháp ), chủ đề Bác và cuộc kháng chiến (ảnh Bác chỉ huy mặt trận Đông Khê, chủ đề Bác với  thiếu nhi (ảnh Bác đút cơm cho em bé ).

b) Công viên cây xanh mang tên “ Công Viên Đổi Mới “. Nơi đây, ngoài những khu vui chơi cần có những tranh ảnh, hiện vật, tượng … thể hiện quá trình đổi mới và những kết quả đổi mới về các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hoá, giáo dục, y tế của thành phố ta.

c) Cầu đi bộ mang tên “ Cầu đi bộ Thành Đồng “. Nơi đây, dọc theo đường đi bộ có nhiều tượng đài, hình ảnh thể hiện những chiến công hào hùng nhất kể từ khi thực dân Pháp đánh chiếm Nam Bộ (Nguyễn Trung Trực đánh tàu chiến Pháp trên sông Vàm Cỏ, phong trào kháng chiến của Trương Định cho đến chiến công của Lê Văn Tám, gương bất tử của ngừơi anh hùng Nguyễn Văn Trỗi, phong trào học sinh, sinh viên, phong trào Phật giáo chống Mỹ Nguỵ ..

Quảng trường Trung tâm, Công Viên và Cầu đi bộ là tổng thể không gian công cộng có tính nhân văn và hội nhập thể hiện rõ nét nhất của lịch sử và văn hoá của thành phố Hồ Chí Minh. Nơi đây là không gian công cộng nhắc nhở và giáo dục nhân cách con người thành phố cho các thế hệ thị dân trong tương lai.

II. VẤN ĐỀ CHỨC NĂNG XÃ HỘI CỦA KHU ĐÔ THỊ MỚI THỦ THIÊM
Tài liệu của Ban Quản Lý cung cấp đã xác định khá rõ vị trí, yêu cầu và tính chất của Khu đô thị mới Thủ Thiêm đối với sự phát triển của thành phố trong th? kỷ XXI. Những nhu cầu về kỹ thuật xây dựng và kiến trúc đô thị đã dành nhiều thời gian trong các cuộc hội thảo. Nhưng, chức năng xã hội của khu đô thị mới Thủ Thiêm là chưa rõ. Khu đô thị mới Thủ Thiêm là loại đô thị gì? Phải chăng là đô thị thương mại hay đô thị hành chính? Đô thị nghỉ du?ng và du lịch hay đô thị công nghiệp hiện đại?

Thủ Thiêm là đô thị mở rộng tái định cư cho vùng trung tâm hay là đô thị định cư cho người dân cư mới (người nước ngoài và người Việt ở nước ngoài hồi hương .. ..) Tính lưỡng hợp chức năng hay đa chức năng của Khu đô thị mới Thủ Thiêm là gì ?

Chức năng Khu đô thị mới Thủ Thiêm là một đô thị dịch vụ công hiện đại (modern public service ) và thương mại hiện đại (modern trade). Tính hiện đại ở đây thể hiện trước hết là diện tích cây xanh/đầu người cao (từ 20 m2 đến 30 m2 trên đầu người), nhiều công viên hoa và cây cảnh,  nghệ thuật hoá cảnh quan bờ sông Sài Gòn, kiến tạo thêm nhiều kênh rạch thành một hệ thống thuỷ lợi nhân văn và nghỉ dưỡng. Nhà cửa và hệ thống kiến trúc ở Khu Thủ Thiêm không như nhau, khai thác các chi tiết kiến trúc của các ngôi đình tiêu biểu ở  Bắc bộ (đình Đình Bảng và Tây Đằng ) ngôi nhà vuờn xứ Huế, ngôi nhà cổ Nam Bộ, các ngôi nhà thời Pháp thuộc để hiện đại hoá và cách điệu hoá các ngôi nhà ở Khu Thủ Thiêm về mặt hình thức. Độ cao của nền đất phải từ 1m đến 2m để đề phòng mực nước biển dâng cao vào những năm sau năm 2030, số dân cư sinh sống khoảng hơn nửa triệu người như tài liệu của Ban Quản lý dự án đã công bố. Nhưng, những hộ dân cư sống ở Thủ Thiêm vào năm 2020 phải có thu nhập /đầu người vào khoảng hơn 6.000 đô la Mỹ như mức thu nhập của Khu đô thị mới thành phố Séoul vào năm 1995. Khu đô thị mới Thủ Thiêm sẽ đóng góp một phần quan trọng để thực hiện lộ trình thương mại của tổ chức WTO và thúc đẩy giao lưu các nền kinh tế APEC mà Việt Nam là một thành viên.

Để bảo đảm chức năng đô thị dịch vụ công và thương mại hiện đại của Khu  đô thị mới Thủ Thiêm, cấu trúc đô thị này cần bổ sung và điều chỉnh theo 4 không gian sau đây :

1. Không gian đô thị dịch vụ công bao gồm các nhà trụ sở của Thành Uỷ, Uỷ Ban Nhân Dân, các tổ chức chính trị - xã hội như  trụ sở Liên Hiệp Công Đoàn, Hội Nông 
Dân, Liên Hiệp các Hội KH&KT, Hội Văn học-Nghệ thuật, các toà nhà lãnh sự quán các nước …

2. Không gian thương mại –tài chính bao gồm các toà nhà trụ sở của các tập đoàn kinh doanh trong nước và ngoài nước, các ngân hàng trong nước và quốc tế, trụ sở các công ty hàng không, hàng hải, các khu triển lãm, giới thiệu sản phẩm mới, khu hoạt động trung tâm thị trường chứng khoán, khu mua bán nhà ở của các công ty địa ốc, khu siêu thị sản phẩm điện tử, các cửa hàng ăn uống, trang phục, nội thất cao cấp, khu bến cảng thương mại và bến cảng dành cho tàu du lịch .

3. Không gian văn hoá - lịch sử bao gồm các bảo tàng trong nhà và ngoài trời, các nhà hát, rạp xiếc, khu thả diều và nơi biểu diễn mô hình tàu lượn, máy bay, công viên giải trí cho trẻ em theo mô hình disneyland, khu biệt thự ven sông Sài Gòn, trạm du thuyền trên sông rạch...

4. Không gian dân cư bao gồm khu nhà ở cao tầng (cao nhất là 10 tầng) cho các hộ trung lưu, khu bệnh viện, hiệu thuốc dược phẩm, khu chữa bệnh Đông Y, bưu điện, hiệu sách báo, khu siêu thị phục vụ nhu cầu thường ngày, khu công viên nghỉ dưỡng của các hộ gia đình, khu bể bơi, sân vận động và khu tôn giáo dành cho các tín đồ hành lễ.

Khu đô thị mới Thủ Thiêm trong tầm nhìn vào cuối thế kỷ XXI là lúc cả nước ta đã trở thành một quốc gia công nghiệp và hiện đại. Nhu cầu đời sống đô thị (urban life) của cuối thế kỷ XXI phải được nghiên cứu sâu để thiết kế khu đô thị này. Từ thập niên 70  của thế kỷ XX, nhiều quốc gia phát triển trên thế giới, các khoa học dân tộc học - đô thịï (urban Anthropology ), xã hội học-đô thị (urban Sociology) và kinh tế học - đô thị (urban economy) đã đóng vai trò quan trọng trong việc qui hoạch đô thị (urban planning).
PGS.Ts Mạc Đường